Standing Orders

1. Een staand order is een door de arts vooraf vastgesteld behandelingsschema, waarin desgevallend verwezen wordt naar standaard verpleegplannen en/of procedures.
2. Behalve in dringende gevallen kan een staand order enkel uitgevoerd worden na individualisering door de arts: nadat de arts heeft aangegeven bij welke patiënt het staand order moet worden toegepast.
3. De arts vermeldt de voorwaarden waarin de verpleegkundige deze handelingen kan toepassen.
4. De verpleegkundige beoordeelt of die voorwaarden vervuld zijn en voert enkel in dat geval de voorgeschreven handelingen uit. In het tegengestelde geval is hij/zij verplicht de arts in te lichten.

• Deze "staande orders" zijn gestandaardiseerde opdrachten die gedelegeerd worden aan de uitvoerders van de dringende geneeskundige hulpverlening (DGH).
• Einddoel is de outcome van de patiënt optimaal te garanderen.
• Urgentieartsen en verpleegkundigen worden geacht in de omschreven omstandigheden de opdracht(en) uit te voeren zoals gedelegeerd door het diensthoofd en stafleden.
• Indien op voorschrift van een arts afgeweken wordt van deze staande orders, dient dit na de interventie verduidelijkt en neergeschreven te worden in het medisch dossier.
• Een arts buiten het DGH-systeem ondertekent een voorschrift dat toegevoegd wordt aan het dossier.
• Basishandelingen zijn niet vermeld maar worden uitgevoerd zoals beschreven in het handboek voor ambulanciers (Ministerie van Volksgezondheid) en volgens de wet op de verpleging.
• Elke uitvoerder van de DGH verbonden aan de spoedgevallendienst verklaart zich akkoord met deze staande orders. Het bewust en onverantwoord negeren sluit hem/haar uit van verdere participatie in de DGH.
• De verpleegkundige en arts in opleiding voeren enkel de door de MUG-verpleegkundige of MUG-arts gedelegeerde handelingen uit, volgens het concept van deze staande orders.

Elke staande order heeft een vaste code: een letter volgens de ABCDE-groep plus een volgnummer, bv. T1 = zwaar (cranieel) trauma. Vermeld op de interventiefiche de toegepaste code(s).

Steeds MUG-assistentie

Tijdens de reanimatie:

• Kwalitatieve thoraxcompressies: frequentie 100–120/min, diepte 5–6 cm, volledige recoil
• Minimaliseer onderbrekingen van thoraxcompressies
• Geef zuurstof — gebruik waveform-capnografie (bevestiging ETT-positie, kwaliteit van de CPR)
• Geef ononderbroken compressies na plaatsing geavanceerde luchtweg
• IV-toegang (voorkeur) of IO-toegang (backup)
• Geef adrenaline 1 mg IV elke 3–5 minuten
• Geef amiodarone 300 mg IV na 3 shocks, 150 mg IV na 5 shocks
• Bewustzijn tijdens CPR (CPR-induced consciousness): overweeg sedatie/analgesie

Identificeer en behandel reversibele oorzaken (4 H's en 4 T's):

Overweeg:

• Point-of-care echografie (POCUS), enkel als dit geen significante onderbreking van CPR veroorzaakt
• Mechanische thoraxcompressies (transport/behandeling)
• Coronaire angiografie en PCI
• Extracorporele CPR (eCPR)

• Start BLS 30:2, beademing met ballon, 100% O₂ 15 L/min
• Koppel monitor-defibrillator aan
• Bevestig asystolie of PEA (dubbele controle aansluitingen en kabels)
• Plaats IV-lijn (twee pogingen, max 2 min), NaCl 0,9% — zo nodig IO (IV eerst)
• Geef adrenaline 1 mg IV zo snel mogelijk
• Ga onverminderd voort met CPR
• Herhaal adrenaline 1 mg IV elke 3–5 min, cycli 30:2 tot geavanceerde luchtweg
• I-gel of intubeer (korte poging) MUG en bevestig/fixeer — gebruik capnografie
• Denk aan 4 H's en 4 T's
• Bij ROSC: zie Na ROSC

• Start BLS, beademing met ballon, O₂ 100% 15 L/min
• Koppel monitor-defibrillator aan
• Bevestig ritme: VF of pVT

VF/pVT Protocol

Shock 1 — Defibrilleer (bifasisch ≥150 J; monofasisch 360 J)

↓

CPR 2 min — Plaats IV (voorkeur) of IO, NaCl 0,9%

↓

Ritmecontrole ≤ 5 sec

↓

Shock 2 — Defibrilleer

↓

CPR 2 min — I-gel of intubeer (korte poging) MUG en bevestig/fixeer — gebruik capnografie

↓

Ritmecontrole ≤ 5 sec

↓

Shock 3 — Defibrilleer

Adrenaline 1 mg IV + Amiodarone 300 mg IV bolus

↓

CPR 2 min

↓

Bij refractair VF na 3 shocks: overweeg vectorwissel — verplaats pads naar antero-posterieure positie. Optimaliseer impedantie (ev. scheren).

↓

Shock 4 — Defibrilleer

↓

CPR 2 min

↓

Shock 5 — Defibrilleer

Adrenaline 1 mg IV + Amiodarone 150 mg IV bolus

↓

Herhaal cycli — Adrenaline elke 3–5 min — Denk aan 4H's en 4T's

Bij ROSC: zie Na ROSC

• ABCDE, blijf monitoren
• SpO₂ 94–98%: titreer O₂ zodra de saturatie betrouwbaar is, vermijd hyperoxie
• Beademing: EtCO₂ 35–45 mmHg, vermijd hyperventilatie
• 12-afleidingen-ECG en doorsturen (STEMI → cathlab)
• Syst. BD >100 mmHg (MAP >65 mmHg)
• Glycemie meten
• Temperatuur: koorts voorkomen (≤37,7°C), niet actief opwarmen

MUG-assistentie bij:

• Ineffectieve hoest of bewustzijnsverlies
• Aanhoudende ademnood na het verwijderen van het voorwerp

• Effectieve hoest: moedig hoesten aan, blijf bij de patiënt en observeer
• Ineffectieve hoest, patiënt bij bewustzijn: tot 5 rugslagen tussen de schouderbladen (patiënt voorovergebogen)
• Geen resultaat: tot 5 abdominale compressies (Heimlich)
• Blijf afwisselen: 5 rugslagen en 5 abdominale compressies
• Zwangerschap of obesitas: thoraxcompressies in plaats van abdominale compressies
• Bewustzijnsverlies: start reanimatie. Kijk voor elke beademing in de mond; verwijder enkel een zichtbaar voorwerp, geen blinde fingersweep
• Overweeg directe laryngoscopie en verwijderen met de Magill-tang

• Tot 5 rugslagen, zuigeling op de onderarm met het hoofd lager dan de romp
• Geen resultaat: tot 5 thoraxcompressies (twee vingers, onderste helft sternum)
• Blijf afwisselen; bij bewustzijnsverlies: start reanimatie kind (R2)

• Na abdominale compressies: steeds medische evaluatie (risico op inwendig letsel)
• Aanhoudende hoest, slikklachten of het gevoel dat er nog iets zit: transport voor verdere evaluatie

MUG-assistentie bij:

• Dreigende intubatienood
• Bewustzijnsverlies
• Onvoldoende beterschap na adrenalinetoediening

• Verwijder oorzaak indien mogelijk (vb. angel insect)
• Monitoring: ECG, BD, SpO₂, AH — O₂ 15 L/min oxymask — IV-lijn met NaCl 0,9%
• Adrenaline IM, bij elke anafylaxie: adrenaline puur (1 mg/ml) 0,5 mg IM in de anterolaterale dij; herhaal na 5 min indien geen verbetering
• Bovenste luchtwegobstructie (stridor, heesheid, zwelling van tong of keel): zittende houding + aerosol adrenaline puur (1 mg/ml) 5 mg (5 ml)
• Circulatieprobleem (hypotensie, tekenen van shock): Trendelenburg; meteen een 2e IV-lijn, NaCl 0,9% 500 ml snel, herhaal tot syst. BD >90 mmHg
• Na adrenaline, bij elke anafylaxie: promethazine (Phenergan) 25–50 mg IM + methylprednisolon (Solu-Medrol) 80 mg IV
• Cardiaal arrest: ALS-protocol volwassene (R1)

• Verwijder oorzaak indien mogelijk
• Ernst inschatten: BD, pols, capillaire refill, bewustzijn, angio-oedeem, heesheid — O₂ 100% 15 L/min via masker
• Adrenaline IM, bij elke anafylaxie: adrenaline puur (1 mg/ml) 10 µg/kg IM = 0,01 ml/kg (max 0,5 mg) in de vastus lateralis; herhaal na 5 min indien geen verbetering. De berekende dosis staat in PediMed.
• Bovenste luchtwegobstructie (stridor): aerosol adrenaline puur (1 mg/ml): 2,5 mg onder 10 kg, 5 mg vanaf 10 kg, met 3 ml NaCl 0,9%
• Wheezing die aanhoudt na adrenaline IM: aerosol salbutamol (Ventolin) 2,5 mg (<5 j) / 5 mg (≥5 j)
• Circulatieprobleem (tachycardie, capillaire refill >2 s, hypotensie): meteen IV/IO + NaCl 0,9% 10 ml/kg bolus, herhaal op geleide van de respons
• Na adrenaline: methylprednisolon (Solu-Medrol) 2 mg/kg IV
• Cardiaal arrest: ALS-protocol kind (R2)

MUG-assistentie bij:

• Ernstige opstoot (COPD of astma)
• SpO₂ blijvend <85% of patiënt deterioreert
• Bewustzijnsdaling

• Geef O₂ via oxymask, titreer tot SpO₂ 88–92%
• Monitoring: ECG / BD / P / SpO₂ / AH-frequentie
• Schat ernst in: hulpademhalingsspieren? Tirage? Cyanose? Corfalen? Somnolent? Geagiteerd?
• Aerosol: ipratropium/fenoterol (Duovent), ev. herhalen na 5 min
• Plaats IV-lijn, neem labo
• Geef methylprednisolon (Solu-Medrol) 80 mg IV

• Geef O₂ 100% 15 L/min via oxymask
• Monitoring: BD / P / SpO₂ / AH-frequentie
• Titreer O₂ tot SpO₂ ≥94%
• Aerosol ipratropium/fenoterol (Duovent) met zuurstof
• Plaats IV-lijn, NaCl 0,9%, neem labo
• Geef methylprednisolon (Solu-Medrol) 80 mg IV
• Zo nodig ipratropium/fenoterol (Duovent) te herhalen (tachycardie is geen contra-indicatie)
• Onvoldoende respons of levensbedreigend:
  magnesiumsulfaat 2 g IV in 100 ml NaCl 0,9% over 20 min (eenmalig)
  adrenaline puur (1 mg/ml) 0,5 mg IM

Steeds MUG-assistentie

Symptomen: plotse dyspnoe, rozig sputum, orthopnoe, voorgeschiedenis corlijden. DD: pneumonie, COPD-opstoot.

• Zuurstof 100% 15 L/min, titreer tot SpO₂ ≥94%
• Patiënt rechtop zetten, geen inspanningen laten doen
• Monitoring: ECG / BD / P / SpO₂ / AH-frequentie
• Plaats IV-lijn (Glc 5% 100 ml), neem labo
• Geef furosemide (Lasix) 40 mg IV
• Geef morfine 0,1 mg/kg traag IV (cave ademhalingsdepressie)
• Indien syst. BD >140 mmHg: isosorbidedinitraat (Cedocard) 5 mg SL
• Overweeg NIV CPAP (Boussignac)

• Laat patiënt geen inspanningen meer doen
• ABCDE-benadering
• Parameters: BD / P / SpO₂
• Geef O₂ enkel bij SpO₂ <94%, titreer tot 94–98%
• Neem 12-afleidingen ECG en stuur door / overleg met TRI-arts
• Plaats IV-toegang, neem labo

MUG-assistentie bij:

• Bradycardie met hemodynamische weerslag
• Tachycardie met hemodynamische weerslag (instabiel): synchrone cardioversie door MUG
• Onregelmatige breed-QRS-tachycardie

• ABCDE-benadering
• Monitoring: ECG / BD / SpO₂, bevestig bradycardie, print ritmestrook
• Geef O₂ enkel bij SpO₂ <94%
• Plaats IV-lijn, NaCl 0,9%
• Neem een 12-afleidingen ECG
• Zoek en behandel omkeerbare oorzaken (bv. myocardinfarct, elektrolytstoornis, bètablokker of calciumantagonist)

Tachycardie = HF >100/min. Bij structureel normaal hart zelden symptomatisch <150/min. Breed QRS = QRS ≥120 ms (3 kleine vakjes). Dit algoritme geldt niet voor sinustachycardie: behandel dan de oorzaak, geen antiaritmica of cardioversie.

• ABCDE-benadering
• Monitoring: ECG / BD / SpO₂
• Geef O₂ enkel bij SpO₂ <94%
• Plaats IV-lijn
• Neem een 12-afleidingen ECG
• Zoek en behandel omkeerbare oorzaken

Tachycardie-algoritme

Levensbedreigende kenmerken?

• Shock
• Syncope met ernstige of aanhoudende hypotensie
• Myocardischemie
• Ernstig hartfalen met longoedeem of shock

of onmiddellijk na ROSC

JA — INSTABIEL Leg defib-pads aan
Synchrone cardioversie MUG: tot 3 pogingen, sedatie/anesthesie indien bij bewustzijn

Niet succesvol: amiodarone (Cordarone) 300 mg IV over 10–20 min, herhaal synchrone cardioversie

NEE — STABIEL Beoordeel QRS op 12-afleidingen ECG:
breed (≥120 ms) of smal (<120 ms), regelmatig of onregelmatig ↓

Breed QRS, regelmatig

• Leg defib-pads aan
• Gekende VT, onzeker mechanisme, gekende of vermoede hartziekte, of vagale manoeuvres en adenosine falen: amiodarone (Cordarone) 300 mg IV over 10–60 min, daarna 900 mg over 24 u (arts)
• Geen effect: synchrone cardioversie onder sedatie MUG

Breed QRS, onregelmatig — expertise nodig MUG

• VKF met pre-excitatie: synchrone cardioversie MUG
• Polymorfe VT met verlengd QT (torsades de pointes): MgSO₄ 2 g IV (8 mmol) over 10 min; overweeg isoprenaline of tijdelijke pacing; geen amiodarone

Smal QRS, regelmatig

• Vagale manoeuvres: valsalva-manoeuvre (15 sec blazen in 20 ml spuit, daarna snel plat + benen omhoog 2 min)
• Geen effect: adenosine (Adenocor) 6 mg snelle IV-bolus + flush; zo nodig 12 mg, daarna 18 mg (arts) — niet bij pre-excitatie
• Geen effect: bètablokker (arts)
• Geen effect: synchrone cardioversie MUG

Smal QRS, onregelmatig — waarschijnlijk VKF

• Frequentiecontrole (arts): bètablokker of digoxine
• Duur >24 u: anticoagulatie nodig vóór reconversie

↓

Deskundige hulp bij aanhoudende tachyaritmie of levensbedreigende kenmerken

MUG-assistentie bij:

• Cardiogene shock
• Hypovolemische shock
• Obstructieve shock

Herkenning: hypotensie (syst. BD <90 mmHg), tachycardie (>90/min), tachypnoe (>20/min), perifere hypoperfusie, verwardheid, oligurie.

Cardiogene shock
Kliniek: tachypnoe, tirage, cyanose, bilateraal crepitaties, stuwing halsvenen, perifere oedemen, thoracale pijn
→ Halfzittend, O₂ 15 L/min OxyMask
→ Isosorbidedinitraat (Cedocard) 5 mg SL (zo BD >140, geen RV-infarct)
→ Furosemide (Lasix) 40 mg IV
→ Morfine getitreerd (cave AH <12/min)
→ Overweeg CPAP/NIV

Hypovolemische shock
Geen stuwing, perifere vasoconstrictie
(vb. AAA, GI-bloeding, trauma)
→ Liggend, Trendelenburg
→ O₂ 15 L/min OxyMask
→ 2× IV/IO, Plasmalyte vulling

Distributieve shock
• Septische shock: warm, mogelijk koorts, anamnese infectie
• Anafylaxie (zie A2)
• Neurogeen
→ Adrenaline 0,5 mg IM (anafylaxie)
→ O₂ 15 L/min OxyMask
→ 2× IV, vochtbolus Plasmalyte 500 ml bij MAP <65 mmHg, te herhalen zo nodig
→ Herhaal adrenaline na 5–10 min zo nodig

Obstructieve shock
Stuwing halsvenen zonder longoedeem
(vb. longembolie, spanningspneu, tamponade)
→ O₂ 15 L/min OxyMask
→ 2× IV/IO, Plasmalyte 1000 ml
Asymmetrisch ademgeruis? Subcutaan emfyseem? Tracheadeviatie?
→ Spanningspneu? → (vinger)thoracostomie in de 4e–5e ICS, voorste axillairlijn MUG

• ABCDE — prioriteit: vrije luchtweg (inspectie mond/keelholte, hyperextensie, jaw thrust, overweeg nasofaryngeale tube)
• Monitoring (ECG, BD, saturatie, T°, AH)
• O₂-therapie: streef SpO₂ >94%
• Waakperfusie Plasmalyte of katheterslot
• Glycemiecontrole! Corrigeer hypo- of hyperglycemie
• Check BE-FAST: wees bedacht op CVA/TIA ("Time is Brain!")
• Neurologische evaluatie: GCS, pupillen, ledemaatbeweging
• GCS >13: opname in het ziekenhuis
• GCS 8–13: matige neurologische aandoening (overweeg MUG-bijstand)
• GCS ≤8: ernstig, intubatiemateriaal klaarzetten (vraag MUG-bijstand)

Totaal 3–15, noteer als E-V-M (bv. E3V4M6 = 13). Niet te beoordelen (bv. zwelling ogen, intubatie): noteer NT.

MUG-assistentie bij:

• Geen opklarend bewustzijn na herhaalde glucosetoediening

• Denk hieraan bij: malaise + zweten/bleekheid, bewustzijnsstoornis, agitatie, convulsies, hemiplegie
• Glycemie meten!
• O₂ op geleide van saturatie

• Glucose 0,2 g/kg IV (berekend volume en verdunning: zie PediMed); geen onverdunde glucose 50% bij kinderen (weefselnecrose bij extravasatie)
• Eventueel herhalen na 10 min

MUG-assistentie bij:

• Convulsies langer dan 10 min

• Bescherm patiënt tegen verwondingen
• ABCDE — Monitor BD, pols, SpO₂
• O₂ 100%, titreer
• Bepaal glycemie (vingerprik) — bij hypo: glucose 10 g IV, ev. herhalen + Glc 5% infuus
• Bloedafname

>10 min convulsies:
Herhaal benzo (zelfde dosis): opgelet, effectiviteit daalt en kans op ademhalingsdepressie stijgt
Valproaat (Depakine) oplaaddosis 40 mg/kg IV (max 3 g) bolus over 5–10 min (arts); contra-indicaties: zwangerschap, leverlijden
Refractair ondanks valproaat of onhoudbare luchtweg/ventilatie: RSI met propofol MUG

MUG-assistentie bij:

• Persisterende convulsies bij aankomst PIT
• Ademhalingsdepressie of onhoudbare luchtweg
• Tekenen van meningitis of sepsis (petechiën/purpura, nekstijfheid, zieke indruk)

Kind met convulsieve bewegingen of in postictale toestand (slaperigheid, verwardheid, gedragsstoornis na de convulsie). Vanaf 12 jaar of ≥50 kg: zie D3 Convulsies volwassene. Dosissen per gewicht: PediMed → Convulsies.

• Noteer het tijdstip van begin van de convulsie
• Bescherm tegen verwondingen, niets in de mond; na de convulsie stabiele zijligging
• ABCDE: vrije luchtweg, O₂ 15 L/min via NRM
• Monitoring: SpO₂, pols, AH, temperatuur
• Glycemie bepalen! <60 mg/dl: glucose 0,2 g/kg IV (zie D2)
• Anamnese: gekende epilepsie of eerste keer? Koorts? Reeds medicatie gegeven (bv. rectiole of buccale midazolam door ouders)? CAVE: hersentrauma, intoxicatie

Behandeling convulsie kind

Convulsie ≥5 min of nog bezig bij aankomst PIT

↓

IV/IO-toegang aanwezig?

JA Midazolam (Dormicum) 0,1 mg/kg IV/IO (max 5 mg)
óf diazepam (Valium) 0,2 mg/kg IV/IO (max 10 mg)

NEE Midazolam (Dormicum) 0,2 mg/kg IN via MAD of IM (max 10 mg)

Enkel als IN/IM niet lukt: diazepam (Valium) rectaal
2–5 j: 0,5 mg/kg · 6–11 j: 0,3 mg/kg

↓

Na 5–10 min nog convulsies?

Herhaal benzodiazepine (zelfde dosis), bij voorkeur IV/IO. Maximaal 2 doses in totaal, ook als thuis al een dosis werd gegeven.

↓

Na 2 doses nog convulsies? (status epilepticus)

Tweedelijnsmiddel IV (arts): levetiracetam (Keppra) 60 mg/kg in 20 min
óf valproaat (Depakine) 40 mg/kg in 20 min (niet <2 j; max 3 g)

↓

Refractair of onhoudbare luchtweg/ventilatie: RSI MUG

Elke patiënt met plots gefocust neurologisch deficit: vermoeden trombose of cerebrale embolie. Dringende trombolyse/thrombectomie kan in welbepaalde gevallen genezing geven.

• Precieze anamnese: aanvangsuur, duur, pijn, CVA/TIA VG, bloedverdunners
• ABCDE + D (GCS, pupillen, neurologisch deficit)
• Patiënt in stabiele zijligging of rugligging 30°
• Monitoring: ECG, BD aan beide armen, SpO₂
• Glycemie meten en corrigeren!
• IV NaCl 0,9% à minima, neem labo
• O₂ enkel bij SpO₂ <94%, titreer tot 94–98%
• Bij BD >220/110 mmHg: labetalol (Trandate) 10 mg IV over 2 min
• Volg neurologische parameters
• Verwittig TRI-arts → CVA-protocol / stroke unit

MUG-assistentie bij:

• Dreigend gevaar (ev. politiebijstand)

Etiologie: meestal psychiatrisch, daarnaast organisch of toxisch; vaak een combinatie. Drie niveaus: oncontroleerbaar met geweld, dreigend geweld, controleerbaar.

• Veiligheid! Bij dreigend gevaar: ev. politiebijstand
• Probeer de-escalatie: rustige omgeving, poging tot dialoog
• Anamnese: trauma, intoxicatie, derving, psychiatrische VG, diabetes, koorts, lever-/nierlijden
• Glycemie meten! Corrigeer zo nodig
• Monitoring (ECG, BD, SpO₂, T°), IV NaCl 0,9% 500 ml

Klassiek toxidroom: ademhalingsdepressie (<12/min), bewustzijnsvermindering tot coma, miose (vernauwde pupillen). Bij poly-intoxicaties kan miose ontbreken.

• ABCDE — verzeker vrije luchtweg vóór medicatie (chinlift/jaw thrust)
• O₂ op geleide van saturatie
• Bij hypoventilatie (AH <8/min, kind <15/min): beadem onmiddellijk met masker en ballon
• IV-lijn bij GCS <15
• Glycemie bepalen!
• Controleer op fentanylpleisters, T° (risico hypothermie)

MUG-assistentie bij:

• Elektrische brandwonden
• >15% TVLO volwassene
• >10% TVLO kind
• Aangezichtsverbranding

• Eerste balans: diepte, grootte, verzwarende factoren (inhalatie, trauma, blast, gevoelige zones, circulaire brandwonden)
• Anamnese: oorzaak, wijze van blootstelling, tijdstip
• Denk aan rookinhalatie (cfr beleid CO-intoxicatie, E6)

• Ontkleed patiënt, verwijder objecten (ringen, kettingen) in aangetaste zones — geen debridement
• Koeling: sproeier 20/20/20 — 20 min aan 20°C op 20 cm afstand
  Uitzondering: lithium, natrium, kalium, fosfor, magnesium → afborstelen
• Bedek met kompressen gedrenkt in NaCl 0,9% (kinderen: enkel bij <10% TVLO)
• Alu-deken (gouden kant naar buiten)
• Monitoring: ECG, BD, SpO₂
• 2 IV-lijnen groot kaliber — NaCl 0,9% aan 200 ml/u (kind: 2 ml/kg/u)
• Bij inhalatie van dampen of rook: O₂ 15 L/min oxymask
• Pijnstilling: paracetamol 1 g IV + fentanyl 1 µg/kg IV (ev. herhalen na 10 min)
• Bij aangezichtsverbranding: leg intubatiemateriaal klaar (snel oedeem!)

Volwassenen met brandwonden ≥15% TVLO, kinderen ≥10% TVLO:

• Plasmalyte 4 ml × kg × %TVLO (°) = volume voor de eerste 24 u
• Start zo snel mogelijk na het ongeval
• De helft in de eerste 8 u (te rekenen vanaf het ongeval), de andere helft in de volgende 16 u

• Beveilig interventieplaats
• Hoofdimmobilisatie met headblocks — elektrische ontlading = potentieel polytrauma
• Ogenschijnlijk ongedeerd → steeds hospitaliseren (24u monitoring)
• Symptomatisch: monitoring, O₂, IV Plasmalyte 500 ml
• Zoek ingangs- en uitgangspoort op, verband
• 12-afleidingen ECG bij ritmestoornis
• Bij hartstilstand: ALS-algoritme + aandacht voor (poly)trauma
• Elke zwangere met elektrisering: moeder én foetus observeren

Overweeg MUG-assistentie
Steeds bij temperatuur <32°C, gedaald bewustzijn of hemodynamische instabiliteit

Centrale lichaamstemperatuur <35°C

• Patiënt volledig uitkleden en afdrogen (indien nodig, bv. drenkeling) en in een warme omgeving leggen met isolatiedeken/verwarmingsdeken
• Anamnese: ontdekking? Vermoedelijke duur? Andere pathologie?
• Monitoring (ECG, BD, saturatie, T°)
• Bepaling glycemie!
• O₂ op geleide van saturatie (doch allicht moeilijk meetbaar)
• IV-toegang en Plasmalyte, opgewarmd tot 38–42°C indien mogelijk

Kerntemperatuur	Zonder cardiaal arrest	Met cardiaal arrest
32–35°C (mild)	Passieve opwarming (warme omgeving, dekens), observatie	Hartstilstand waarschijnlijk niet door hypothermie: klassieke ALS (R1), adrenaline-interval 6–10 min
30–32°C (matig)	Horizontaal en zonder stoten verplaatsen, zo weinig mogelijk bewegen; actieve externe opwarming van de romp na IV-toegang; intubatie door MUG MUG (risico op VF)	ALS; adrenaline-interval verdubbelen (6–10 min); amiodarone volgens standaard-ALS
<30°C (ernstig)	Hoog risico op hartstilstand: rechtstreeks naar een centrum met ECLS	ALS onder mechanische CPR; max 3 shocks, verdere shocks pas boven 30°C; adrenaline 1 mg IV eenmalig (niet als ECPR meteen start); geen amiodarone; transfer naar ECLS-centrum. Onder 28°C: intermitterende CPR mag als continue CPR niet haalbaar is

• Oorzaken: inspanning, zonne-/hitteslag, intoxicatie (XTC/MDMA, amfetaminen, cocaïne, 3-MMC)
• Monitoring (ECG, saturatie, AH, BD, T°)
• IV Plasmalyte 500 ml, vochtbolus bij hypotensie
• Snel afkoelen: uitkleden, water besproeien, vochtige doeken
• Cold packs in hals, oksels, liezen, buik
• Paracetamol heeft geen effect bij hyperthermie
• Neurologische beoordeling o.b.v. GCS

MUG-assistentie bij:

• Hemodynamische instabiliteit
• GCS <8/15

• Horizontale extractie uit water, headblocks, immobilisatie wervelkolom
• "Bijna-verdrinking" ogenschijnlijk ongedeerd: bij waterinhalatie steeds hospitaliseren (risico op respiratoire en ionenstoornissen)
• Symptomatisch: O₂ 15 L/min, uitkleden, afdrogen, isolatiedeken, monitoring (ECG, BD, SpO₂, AH, T°, glycemie), Plasmalyte IV
• Verdrinking (hartstilstand): ALS-protocol rekening houdend met hypothermie, overweeg ECLS-kandidaat

• Woning evacueren (inclusief dieren). EIGEN VEILIGHEID PRIMEERT!
• Behandel in open lucht of ziekenwagen
• O₂ 15 L/min oxymask (eerste behandeling = verwijdering + O₂)
• Monitoring: ECG, BD, SpO₂, neurologische status
• 12-afleidingen ECG
• Plaats IV-toegang bij verminderd bewustzijn
• Verwijs naar centrum met hyperbare O₂-kamer: bij zwangerschap, verminderd bewustzijn of manifeste neurologische tekens, angor/ischemie

Steeds MUG-assistentie

• Veiligheid equipe evalueren
• Bilan omstandigheden — indirecte criteria ernstbepaling (hoog-energetisch, overlijden andere patiënt, ejectie)
• Headblocks, as hoofd-hals-lichaam vrijwaren
• O₂ 15 L/min oxymask
• Aspiratie zo nodig
• Monitoring: ECG, SpO₂, BD (beide armen indien mogelijk), AH
• IV: 500 ml NaCl 0,9% (2 lijnen, ev. IO)
• Indien BD <90 mmHg of HF >120/min: Plasmalyte 500 ml snel, herhaal zo nodig
• Kind: NaCl 0,9% 10–20 ml/kg bolus
• Neurologische status: pupillen, GCS, ledemaatbeweging
• Secundaire survey: hoofd tot voeten, volledig ontkleden
• Wonden/fracturen/bloedingen: stoppen, repositie, spalk
• Analgesie: zie pijnprotocol

• Directe druk → Israëli-verband
• Overweeg: topische hemostatica (Celox), wound packing
• Wonde geschikt voor tourniquet → CAT of pneumatisch tourniquet
• Zo nodig 2e tourniquet
• Na 60 min: overweeg "trial of tourniquet conversion"
• IV-toegang 14G–18G (poging <2 min, anders IO)
• Vochtbolussen 250 ml — voorkeur Plasmalyte-A of Volulyte

• Veiligheid hulpverleners! ABC, identificatie shocktekens, bloedingsdetectie
• Bloedstop: compressie/knelverband, ev. CAT-tourniquet
• Tijdstip aanleggen CAT noteren! Max 120 min
• Monitoring, O₂, 2 IV-lijnen groot kaliber
• Vulling: Plasmalyte bij BD <90 mmHg, evalueer per 250 ml/5 min
• Pijnstilling: fentanyl 1 µg/kg IV (cave BD!)
• Anxiolyse: lorazepam (Temesta) 1 mg SL
• Geamputeerd lidmaat: droog bewaren, hermetisch inpakken, koelen (water+ijs), nooit direct contact met ijs
• Gekneld lidmaat >1u: waakzaam voor crush-syndroom

• ABC, identificatie shocktekens, bloedingsopsporing
• Bloedstop: steriel verband met HAC bevochtigd
• Monitoring, O₂, IV-toegang(en)
• Vulling bij BD <90 mmHg (kind: NaCl 0,9% 20 ml/kg bolus)
• Pijnstilling: fentanyl 1 µg/kg IV + lorazepam (Temesta) 1 mg SL
• Reductie enkel door MUG-team, spalk, steriel afdekken

• Alizapride (Litican) 50 mg IV bij nausea en braken
• De trappen van pijnstilling respecteren; de volgorde mag aangepast worden zo nodig

Dosissen per gewicht: PediMed → Analgesie.

IV-oplossing puur (50 µg/ml) via MAD; steeds 0,1 ml extra optrekken voor de dode ruimte.

• Veiligheidshouding (verminderd bewustzijn) of rechtop zitten
• Vermijd eten/drinken, frisse omgeving
• Zoek en behandel oorzaak!

MUG-assistentie bij:

• Bevalling nakend (Malinas ≥5, persdrang of zichtbaar hoofd)
• Zwangerschap <37 weken, meerling of stuitligging
• Navelstrengprolaps of schouderdystocie
• Pre-eclampsie of convulsies
• Fors bloedverlies vóór of na de geboorte
• Pasgeborene die niet goed ademt of reanimatie nodig heeft

Vrouwen met een zwangerschap van 26 weken of meer, met weeën of persdrang. De MALINAS-score is de som van de vijf parameters.

• Anamnese (zwangerschapsboekje): zwangerschapsduur, pariteit, meerling, ligging (stuit?), vruchtwaterverlies (kleur: meconium?), bloedverlies, pre-eclampsie (HTA, hoofdpijn, visusstoornissen, epigastrische pijn, convulsies), placenta praevia
• Zichtbaar hoofd, bloedverlies, navelstreng?
• Verwittig de materniteit (verloskundige van wacht)
• Vanaf 20 weken nooit plat op de rug: linker zijligging of links gekantelde houding
• Monitoring: BD, pols, SpO₂, T°; IV-toegang met Plasmalyte
• Transport: installeer de patiënte in de ziekenwagen met het hoofd aan het voeteneinde (goed bereikbaar als de bevalling toch start)
• Warme omgeving (verwarming aan, ramen en deuren dicht); leg klaar: bevallingsset, droge warme doeken, muts, 2 navelklemmen, schaar, neonataal ballon-masker

• Halfzittende houding, handschoenen, steriele doeken onder het bekken
• Ondersteun het perineum; laat het hoofd gecontroleerd geboren worden (niet trekken, tussen de weeën laten puffen)
• Vliezen nog intact over het zichtbare hoofd: breek ze met een steriele klem (kocher)
• Navelstreng rond de hals: los (frequent) → laat over het hoofd of over de schouders glijden; strak en niet te verschuiven (zeldzaam) → 2 steriele klemmen, knip ertussen
• Wacht op de volgende wee: het hoofd draait vanzelf. Voorste schouder: hoofd licht naar beneden begeleiden; achterste schouder: naar boven, terwijl je het perineum ondersteunt
• Noteer het uur van de geboorte
• Baby meteen huid-op-huid op de buik van de moeder: afdrogen, natte doek weg, muts, bedekken met een droge warme doek
• Navelstreng bij een vitale baby pas na minstens 60 s afklemmen: 2 steriele klemmen op ±15 cm van de navel, knip ertussen

Score na 1, 5 en 10 min (0–10).

• Oxytocine (Syntocinon) 5 IE traag IV of IM (arts), om de uterus te laten samentrekken en het bloedverlies te beperken
• Masseer de uterus (fundus) tot hij hard aanvoelt
• NOOIT trekken aan de navelstreng. De geboorte van de placenta is geen urgentie (kan in het ziekenhuis); een goed samengetrokken uterus en het voorkomen van fors bloedverlies zijn wel uiterst belangrijk
• Placenta meenemen naar het ziekenhuis
• Perineumscheur: druk met steriel kompres; volg bloedverlies, BD en pols

• 5 zwaargekwetsten, of
• 10 gekwetsten van verschillende ernst, of
• elke evolutieve situatie (brand, gaslek, …), of
• elke situatie met een belangrijke evacuatie van personen

Wie start? Hulpcentrum 112, op basis van de informatie van ziekenwagen, PIT of leider D1, of op vraag van de DirMed of de Federale Gezondheidsinspecteur.

Door hulpverleners, met kleurenstickers volgens Simple Triage And Rapid Treatment: zo snel mogelijk zorg in de VMP voor de zwaarst gekwetsten, en wilde evacuatie van valide gekwetsten vermijden.

METTAG-kaarten, toegekend door de triërende arts aan de ingang van de VMP. Prioriteit voor zorg én evacuatie.

• U1 — absolute urgentie: onmiddellijke, urgente vitale handelingen nodig
• U2 — relatieve urgentie: geen levensbedreigend risico, handelingen ter stabilisatie
• U3 — lichte zorgen: evacuatie mogelijk in zittende houding
• Identificatienummer: laat toe het slachtoffer te volgen; noteer vitale parameters en de voornaamste pathologie

Open ademhalingshulpmiddel voor spontaan ademende patiënten. Past op elk aangezichtsmasker, ETT of tracheotomietube. Druk via virtuele klep, gegenereerd door microchannel-gasflow.

• Connecteer verlengstuk op groene ingang van CPAP
• Connecteer aan gasbron (O₂ of lucht) tot 30 L/min
• Positioneer masker, fixeer harnas
• Koppel manometer, open debietmeter tot 10–15 L/min
• Zoek lekkagezones masker op, pas harnas aan
• Pas debiet aan tot gewenste druk (0–15 cm H₂O)

Vooraanzicht (distale tibia: mediaal aanzicht) — ⊕ = insteekplaats

• Proximale tibia (eerste keuze): volwassene ± 2 cm mediaal van de tuberositas tibiae, op het vlakke deel; kind 1 vingerbreedte onder en mediaal van de tuberositas (niet voelbaar: 2 vingers onder de onderste punt van de patella, 1 vinger mediaal)
• Proximale humerus (volwassene): arm tegen de romp, elleboog gebogen, hand op de navel; voel het tuberculum majus, insteek ± 1 cm boven het collum chirurgicum, naald 45° gericht naar de tegenoverliggende heup
• Distale tibia: ± 3 cm boven de malleolus medialis (kind 1–2 cm), op het vlakke mediale deel
• Distale femur (enkel kind): been gestrekt, 1–2 cm boven de patella, in de middellijn of licht mediaal

• Roze 15 mm: 3–39 kg — blauw 25 mm: ≥3 kg — geel 45 mm: ≥40 kg, bij veel weke delen of humerus volwassene
• Na doorprikken van de huid tot op het bot moet minstens 1 zwarte lijn (5 mm) zichtbaar zijn; anders een langere naald

• Ontsmet, naald loodrecht (90°) op het bot (humerus: 45°)
• Boor tot "loss of resistance"; niet forceren
• Verwijder mandrijn, plaats voorgevuld verlengstuk
• Controleer: bloed opzuigbaar, vloeistof inspuitbaar zonder weerstand, geen extravasatie
• Flush met NaCl 0,9% (volwassene 10 ml, kind 5 ml); infuus onder druk
• Fixeer met EZ-Stabilizer, breng armbandje aan (tijdstip)

• Enkel rondom een lidmaat — ±5 cm proximaal van de wonde
• Niet over een gewricht — mag over kleding
• Open tourniquet, plaats rond lidmaat
• Band door gesp (staaf naar boven), positioneer
• Trek zelfklevende band strak, kleef vast
• Draai staaf tot bloeding stopt en distale pols niet meer voelbaar
• Blokkeer staaf in haakjes, fixeer met zelfklevende strip
• Noteer de tijd!
• Zorg voor adequate pijnstilling
• Bloeding stopt niet → 2e tourniquet proximaal van de eerste

Tik op een nummer om te bellen.

Herken het ritme op de monitor. Bij twijfel: overleg spoedarts voor ECG-interpretatie.

Totaal 3–15, noteer als E-V-M (bv. E3V4M6 = 13). Niet te beoordelen (bv. zwelling ogen, intubatie): noteer NT.

Eén teamlid geeft de overdracht in ±60 s, naar het ontvangende team gericht; vragen pas na afloop.

• ERC Guidelines 2025 — volledige richtlijnen (gratis beschikbaar)
• ERC 2025 ALS (full text) — Soar J et al., Resuscitation 2025;215:110769
• ERC 2025 Special Circumstances (full text) — Truhlar A et al.